EMDR bij hardnekkige negatieve overtuigingen

Veel mensen weten dat EMDR een effectieve methodiek is bij trauma. Dat is ook mijn ervaring. Wat minder mensen weten is dat je EMDR ook kunt inzetten om hardnekkige negatieve overtuigingen van hun lading te ontdoen. Hoe dat werkt, vertel ik in dit blog.

Om te beginnen: Hoe werkt EMDR?
Bij EMDR ga je terug naar een herinnering waar je last van hebt. Je visualiseert daarbij een foto in je hoofd van het moment dat de meeste spanning of nare emotie oproept. Vervolgens laat je alle gevoelens, gedachten, herinneringen, fysieke gewaarwordingen, beelden en associaties opkomen. In combinatie met al deze associaties biedt de therapeut een zogenaamde afleidende stimulus aan. De meest gebruikte is met je ogen de vinger van de therapeut volgen. Er vindt dan een proces plaats waarbij je gaat merken dat de spanning of de nare emotie gaat dalen, totdat je neutraal naar de foto kunt kijken. Dit betekent niet dat de herinnering dan niet naar meer is, maar wel dat je er neutraler naar kunt kijken.

Waarom werkt EMDR
Er is veel onderzoek naar EMDR gedaan en daar komt uit dat het een bewezen effectieve methode is. De meest recente verklaring waarom het werkt, is door de combinatie van helemaal naar een emotie toegaan, terwijl je er tegelijkertijd uit wordt getrokken met iets dat je afleidt. Door deze combinatie ontstaat meer afstand en wordt de herinnering van de voorgrond (werkgeheugen) naar het lange termijn geheugen (archiefkast) geplaatst. Je kunt dan de herinnering beter verdragen zonder in angst of in een andere emotie te raken bij die herinnering.

Hoe het werkt op negatieve overtuigingen
Hierbij zet je EMDR op een andere manier in. Niet perse op trauma, maar op herinneringen uit het verleden die van invloed zijn geweest op een hardnekkige negatieve overtuiging. Hierbij gaat het dan dus om herinneringen die hebben geleid tot de vorming van een bepaalde overtuiging.

Kerncognities
Overtuigingen die sterk in ins verankerd zijn en die ons dus ook sterk leiden in ons gedrag noemen we in de psychologie kerncognities. Stel dat je bijvoorbeeld op de lagere school meerdere malen gepest bent dan zou een mogelijk gevormde kerncognitie kunnen zijn: ‘ik ben minder waard’, ‘ik ben niet oke’ of ‘ik kan anderen niet vertrouwen’. Vervolgens kleuren deze kerncognities je gedrag in het hier en nu. Het is als de bril waarmee jij kijkt en vervolgens ook op situaties reageert.

EMDR op kerncognities
Nu is het dus mogelijk om EMDR toe te passen op een kerncognitie waar je last van hebt. Niet zozeer omdat de herinneringen nog steeds traumatisch zijn, maar om de gevoelsmatige lading die gekoppeld is aan een kerncognitie te doen dalen. Het punt is namelijk dat je vaak wel weet dat een kerncognitie niet meer klopt, maar het voelt nog wel zo. Om die gevoelsmatige lading eraf te halen kies je één of meerdere herinneringen uit die gekoppeld zijn aan de gevormde kerncognitie. Daar wordt dan de EMDR-techniek op toegepast. Doordat de herinneringen neutraler worden, gaat de sterkte van de kerncognitie ook minder worden. Je kunt dan ook beter gaan voelen dat de overtuiging niet waar is. Dat is voor mij ook de meerwaarde van het inzetten van EMDR op overtuigingen. Dat je niet alleen met je hoofd weet dat een bepaalde overtuiging niet klopt, maar dat je gevoel ook daadwerkelijk mee verandert.

Meer info? Stuur een mail naar marina@arbeidspsychologenmiddennederland.nl

 

Hoe fysieke overlevingsreacties van invloed zijn op fysieke en mentale klachten

In stressvolle situaties of omstandigheden worden vaak fysieke overlevingsreacties in gang gezet. Denk aan de bekende ‘fight’, ‘flight’ en ‘freeze’ reacties. Sinds ik de sensorimotor psychotherapie opleiding van Pat Ogden heb gevolgd, ben ik mij nog bewuster geworden van de invloed daarvan op ons lichaam. Wanneer dit soort reacties langer aanhouden kan zich dit uiten in moeheid, aanhoudende spanning en fysieke en mentale klachten. Vaak denken wij bij de oorzaak van moeheid aan hoeveelheid werk en de duur van de belasting. Onze reactie op spanning is echter van grote invloed. Voor mensen die veel last hebben van moeheid of fysieke klachten zou het wel eens behulpzaam kunnen om de bij zichzelf te onderzoeken.

Hoe overlevingsreacties in gang worden gezet

Fysieke overlevingsreacties worden dus in de praktijk in situaties waarin je stress ervaart veel vaker in werking gezet dan je doorhebt. Wat er dan gebeurt is dat je lichaam zich klaarmaakt voor actie. Bijvoorbeeld vechten of vluchten. Alleen dit doe je niet daadwerkelijk. We vluchten niet echt uit een vergaderzaal. We gaan onze leidinggevende of collega niet daadwerkelijk te lijf bij een meningsverschil. Maar ons lichaam kan wel die actie op subtiele wijze aanzetten. Dus wel de bijbehorende spierspanning, verhoogde hartslag, verhoogde ademhaling etc in gang zetten. Dus ons lichaam zet zich schrap maar we blijven beheerst praten tegen die collega. Dit is een subtiel proces en niet direct waarneembaar bij een ander. En zelf heb je het vaak ook niet door.

Het effect op je lichaam

Zonder dat je het doorhebt gebeurt er door het proces van opstarten van een reactie en de inhouding daarvan van alles in je lichaam. Dit kan leiden tot klachten als hoofdpijn of andere fysieke klachten die je niet direct kunt duiden. Dit kan met name gebeuren als je langere tijd in een omgeving verblijft die dit soort reacties in je oproept.

Ingrijpen via het denken lukt niet meer

Een lastig punt in het hanteren van deze reacties is dat je er met je denkende brein niet direct op kunt ingrijpen. Dit komt omdat op het moment dat er een fysiek overlevingsmechanisme wordt ingeschakeld, de hogere denkfuncties uitschakelen. Dit verschijnsel wordt ‘bottum-up hijacking’ genoemd. Een mooi woord vind ik omdat het zo goed aangeeft wat er gebeurt. Ons brein geeft aan dat er gevaar is en dat het lichaam het moet overnemen (bottum up), daarmee de hogere denkfuncties overrulend. Dit verklaart ook waarom je onder stress minder goed kan nadenken en soms helemaal dichtklapt. Ik zag het laatst nog gebeuren in een assessment. De rollenspeler bood tegenspel en de deelnemer aan het assessment klapte dicht. Hij wist niet meer wat hij moest zeggen. Een klassieke ‘freeze’ reactie. Zolang het lichaam niet tot rust is gekomen kun je er via je denken dus niet op ingrijpen.

Ingrijpen via het lichaam

Het lichaam is hier dus de sleutel. Eerst jezelf helpen tot rust te komen en de fysieke reacties weer kalmeren is de oplossing. Dit kan bijvoorbeeld via de ademhaling of andere manieren die jou tot rust brengen. Hoe meer je dit soort reacties bij jezelf leert herkennen, hoe makkelijk en sneller je jezelf er ook weer uit kunt halen. Je kunt leren welk fysiek aangrijpingspunt jou helpt in dit soot situaties.  Zodra je tot rust bent gekomen merk je vanzelf dat het denkvermogen weer op de lijn komt. En, het verleggen van de aandacht naar je lichaam is sowieso stress al verlagend.

Ook hierbij is the only way dus (bottum) up!

Interesse en meer hierover weten? Stuur een mail naar marina@arbeidspsychologeniddennederland.nl